WK 2026 onder vuur: visa-chaos, mensenrechtenzorgen en torenhoge prijzen overschaduwen toernooi

Toen het gastheerschap van Canada, Mexico en de Verenigde Staten in 2018 werd bevestigd, leek het WK 2026 de ‘veilige keuze’: bewezen toernooiland, operationele zekerheid en recordomzet als belofte. De realiteit pakt maanden voor de aftrap totaal anders uit. Het toernooi is meer gepolitiseerd dan ooit, met problemen die in de 92-jarige WK-geschiedenis nauwelijks precedent kennen.

De ernstigste kwestie: een gastland dat in aanloop naar het toernooi in oorlog raakt met een deelnemer. Na berichten dat de Iraanse leider ayatollah Ali Khamenei werd gedood bij een Amerikaanse aanval, escaleerde het conflict; een raketinslag op een basisschool in Minab eiste volgens lokale bronnen 168 levens, onder wie 110 kinderen. De Iraanse ploeg arriveerde in Mexico met speldjes ter herdenking en kreeg naar verluidt geen basis in de VS en voor veel stafleden geen visa. Los van ieders politieke visie: niet eerder balanceerde een WK op zo’n geopolitisch slappe koord.

Ook zonder deze oorlog waren er al grote zorgen. Mensenrechtenorganisaties zoals Amnesty International spreken over een potentiële ‘mensenrechtencrisis’ rond het toernooi in de VS, met name door de ‘verkoelende dreiging’ van de immigratiedienst ICE. Er circuleren waarschuwingen over discriminerend beleid, massale detenties en willekeurige aanhoudingen. Steden als Dallas, Houston en Miami sloten volgens Amnesty problematische samenwerkingen met ICE; ondertussen debatteert het Congres over extra financiering voor deportaties. Amnesty verwijst bovendien naar meer dan 500.000 deportaties in 2025 en stelt dat er geen harde garanties zijn tegen etnisch profileren of onrechtmatige aanhoudingen.

Grenstoegang en visaproblemen zijn in de aanloop een frontale botsing met FIFA’s eigen principe van vrije toegang voor teams, officials en fans. Opvallend: kort voor de start werd de gerenommeerde Somalische scheidsrechter Omar Artan de toegang geweigerd, de Iraakse spits Aymen Hussein langdurig ondervraagd in Chicago en de selecties van Senegal en Oezbekistan streng gefouilleerd. Dit steekt des te meer omdat de FIFA in 2023 Indonesië nog het WK Onder 20 jaar ontnam vanwege de weigering om een land toe te laten – terwijl de wereldvoetbalbond nu benadrukt ‘niet betrokken’ te zijn bij immigratieprocessen van gastlanden.


De kritiek concentreert zich bovendien op de uitzonderlijk hechte relatie tussen FIFA-voorzitter Gianni Infantino en Donald Trump. Infantino’s aanwezigheid bij politieke evenementen van Trump en de uitreiking van een ‘FIFA-vredesprijs’ aan de oud-president worden gezien als symbolen van verstrengeling. Bronnen spraken eerder al van een ‘MAGA-WK’, waarbij het toernooi politiek gekleurd zou kunnen worden en ruimte biedt voor onderdrukking van protesten. Mensenrechtenclubs vrezen dat het WK misbruikt wordt als podium voor harde retoriek en vergaande veiligheidsmaatregelen.

Ook de fysieke veiligheid staat ter discussie. In Kansas City, nabij het basiskamp van Engeland, raakten volgens berichten negen mensen gewond bij een schietpartij – een pijnlijke herinnering aan de wapenproblematiek in de VS. In co-gastland Mexico laaide de narcogeweld-discussie op na onrust in Guadalajara, waar de Jalisco-kartel wegen blokkeerde en auto’s in brand stak na de dood van leider ‘El Mencho’ bij een veiligheidsoperatie. Mexico mobiliseerde 100.000 extra veiligheidstroepen; Amnesty waarschuwt tegelijkertijd voor het risico op repressie van vreedzame demonstraties, onder meer rond de openingswedstrijd in het Azteca Stadion.

De klimaat- en hitteparagraaf maakt het plaatje compleet. Duurzaamheidsplatform Greenly schat de uitstoot van het WK op 7,8 miljoen ton CO2 – ruim twee keer zo veel als Qatar 2022, vooral door de schaal van het toernooi met 48 teams en enorme reisafstanden. World Weather Attribution verwacht dat circa een kwart van de duels in omstandigheden van 26 graden ‘Wet Bulb Globe Temperature’ of hoger wordt gespeeld, een grens die fysiologen gebruiken om hittestress te duiden. FairSquare noemt FIFA’s mitigatie ontoereikend, mede door het gebrek aan openbaar onderzoek en de samenwerking met grote vervuilers.

Voor supporters dreigt dit WK daarnaast onbetaalbaar te worden. Ticketprijzen liggen vaak meer dan driemaal hoger dan bij recente edities en reizen binnen Noord-Amerika is kostbaar. Schatten lopen uiteen van 10.000 tot 35.000 dollar voor fans die hun team tot en met de finale willen volgen. Het zet haaks op FIFA’s belofte van inclusiviteit. Supporterskoepel Football Supporters Europe stelt dat dit het eerste grote sportevenement in jaren is dat fans met een beperking feitelijk buitensluit: geen toegankelijkheidstickets in de goedkoopste categorie, geen gratis begeleidersplaatsen en buitensporige parkeerkosten. Volgens FSE kan een rolstoelgebruiker tot 7.000 dollar kwijt zijn om een team te volgen; directeur Ronan Evain noemt het ‘een belasting op een beperking’.

Alles bij elkaar ontstaat het beeld van een WK dat door politiek, beleid en prijskaartjes dreigt los te raken van de kern: voetbal voor iedereen. Waar 2026 een ‘low risk’-toernooi moest worden met recordomzet, wordt de aanloop beheerst door visacontroles, veiligheidsspanningen, mensenrechtenzorgen, klimaatrisico’s en torenhoge kosten. Het is nu aan FIFA en de gastlanden om in de resterende tijd geloofwaardig te laten zien dat sportieve waarden, toegankelijkheid en veiligheid vóór gaan op politiek en commercie.