WK 2026-format onder vuur: waarom 48 landen de spanning in de groepsfase verminderen

Het WK 2026 kent tot nu toe minder échte ‘do-or-die’-momenten in de groepsfase. De reden is simpel: met twaalf groepen van vier en acht beste nummers drie die doorstoten naar de laatste 32 is uitschakeling lastiger dan plaatsing. Dat levert berekenende scenario’s op.

Een voorbeeld: Zuid-Korea ging verrassend met 0-1 onderuit tegen Zuid-Afrika, dat daarmee voor het eerst de knock-outfase haalde. Toch lijkt Zuid-Korea met drie punten en een doelsaldo van -1 nog altijd kansrijk om als beste nummer drie door te gaan — iets wat in de oude opzet (alleen de nummers één en twee door) einde toernooi had betekend.

De kern van het probleem zit in de uitbreiding naar 48 landen. Met 32 landen was het overzichtelijk: acht groepen van vier, de beste twee door naar de achtste finales. Bij 48 landen moest FIFA puzzelen om op 32 teams in de knock-outfase uit te komen. Een eerdere gedachte was 16 groepen van drie, maar dat zou de deur hebben opengezet voor sturen op resultaat in het laatste groepsduel — precies het risico dat in 1982 tot beruchte discussies leidde toen West-Duitsland en Oostenrijk in het laatste, losstaande groepsduel beiden baat hadden bij een minimale Duitse zege. Sindsdien worden laatste groepswedstrijden gelijktijdig gespeeld.

FIFA koos uiteindelijk voor 12 groepen van vier met gelijktijdige slots, maar met één cruciaal verschil ten opzichte van het ‘perfecte’ 32-landentoernooi: ook de beste nummers drie gaan door. Daardoor zijn er vaker situaties waarin een punt volstaat — en dus waarin twee teams bij een gelijkspel allebei tevreden kunnen zijn.

Deze week staan twee duels symbool voor die kwetsbaarheid van het format:

• Australië – Paraguay (Groep D)
• Oostenrijk – Algerije (Groep J)

In beide groepen staan de nummer twee en drie op drie punten. Vier punten is in de praktijk bijna altijd genoeg voor een plek als beste nummer drie. Het creëert de verleiding om op een gelijkspel te spelen. Vergelijkbare, zij het iets minder prangende, situaties doen zich voor in Groep F (Japan op vier punten, Zweden op drie) en Groep L (Ghana op vier, Kroatië op drie). Bovendien worden sommige groepen later afgewerkt, waardoor teams exact weten wat er elders nodig was — een informatievoordeel dat het berekenende karakter versterkt.

Timing en pad naar de laatste 32 spelen óók mee. De nummer twee van Groep J treft de winnaar van Groep H (momenteel Spanje bovenaan). De nummer drie van Groep J kan echter uitkomen tegen de winnaar van Groep L (mogelijk Engeland) of tegen Zwitserland (winnaar van Groep B). Afhankelijk van de verhoudingen kan een derde plek dus aantrekkelijker lijken dan tweede worden — zelfs verliezen kan dan strategisch ‘lonen’.

Het toernooischema kent nog een nuance: de indeling voor de derde plaatsen hangt af van welke groepen de beste nummers drie leveren. Wie vroeg speelt, kent zijn pad nog niet; wie laat speelt, wél. En bij extreme weersomstandigheden kan een duel tijdelijk worden stilgelegd zonder dat het parallelle duel pauzeert. Als een team later hervat, weet het mogelijk precies wat nodig is om door te gaan.

Het is geen garantie dat teams daadwerkelijk ‘het gelijkspel kiezen’. Op het EK 2020, met een vergelijkbare beste-derdesituatie, versloeg Oostenrijk bijvoorbeeld Oekraïne met 1-0 in plaats van een salonremise te accepteren, waarna Oekraïne alsnog doorwipte. Maar de mogelijkheid om te sturen op resultaat is er wél — en dat ondermijnt de pure spanning die het WK 2022 in de slotrondes zo meeslepend maakte.

Ook de wedmarkt anticipeert op zulke scenario’s: waar remises in affiches als Ecuador–Duitsland, Japan–Zweden en Noorwegen–Frankrijk tegen hogere quoteringen noteerden, lagen de odds voor een gelijkspel bij Australië–Paraguay en Oostenrijk–Algerije dicht bij ‘even money’ — een signaal dat een punt voor beide partijen wel eens voldoende zou kunnen zijn.

De uitbreiding naar 48 landen was een beleidskeuze van FIFA. Als de komende dagen inderdaad ‘comfortabele’ gelijke spelen opleveren, zal de discussie over sportieve integriteit en formatlogica opnieuw oplaaien. Een terugkeer naar een ‘perfect’ getal is niet per se een reductie naar 32; het kan óók een sprong naar 64 zijn. Maar wat vaststaat: hoe minder ruimte voor berekening, hoe groter de spanning die een WK uniek maakt.