Pelé, Maradona en de sombrero als WK-symbool: ‘Die geef je aan de koning’

Pelé droeg er één in 1970. Diego Maradona in 1986. En bij de aftrap van het WK 2026 regenden er tienduizenden richting het veld in het Estadio Azteca. Zodra Mexico betrokken is bij een wereldkampioenschap, duikt de sombrero overal op — dit toernooi nog zichtbaarder, nu ’s werelds grootste voetbalfeest na veertig jaar terug is in het land.

Bij aankomst voor hun trainingskamp in Monterrey kregen de Japanners crèmekleurige sombreros uit het noorden van Mexico overhandigd. Zuid-Korea landde in Guadalajara met een mariachiband op de achtergrond en ontving eveneens de traditionele, breedgerande hoeden. Zweden vierde in de kleedkamer met een sombrero na de 5-1 zege op Tunesië in de eerste speelronde. Het meest in het oog springend was echter de opening tussen Mexico en Zuid-Afrika: meer dan 80.000 toeschouwers kregen kartonnen sombreros uitgedeeld, waarvan er velen nog voor de aftrap vrolijk het veld op werden gegooid.

“Iconisch,” zegt Luisa Ferne, ambachtelijk hoedenmaakster uit Monterrey. “Ik krijg kippenvel als ik dat beeld terugzie — iedereen met zijn sombrero, een biertje of tequila, juichend en zingend.”

Ook de momenten met Pelé en Maradona zijn in het collectieve geheugen gegrift. Na het binnenhalen van zijn derde wereldtitel in 1970 werd Pelé op handen gedragen in het Azteca, mét sombrero. Maradona werd bij de start van het toernooi van 1986 — eveneens in Mexico — gefotografeerd met ploeggenoot Daniel Passarella en een sombrero, voordat hij Argentinië naar de wereldtitel leidde. Het WK-mascottefiguur toen was ‘Pique’: een jalapeño met mariachisombrero.

“Iedereen kan een sombrero de charro (het typische mariachimodel) kopen,” legt de Mexicaanse voetbalhistoricus Carlos Calderón uit. “Maar voor Mexicanen is het niet zo dat zomaar iedereen ‘m draagt. Als een buitenlander er één opzet, is die meestal geschonken — als blijk van dank of bewondering. In het geval van Pelé was het een eerbetoon aan de koning van het voetbal. Je geeft ’m niet aan alle Brazilianen — je geeft ’m aan de koning.”

Er is niet één soort sombrero, maar een reeks stijlen. Het woord stamt van ‘sombra’ (schaduw). De kenmerkende mariachivariant is de sombrero de charro, genoemd naar de traditionele Mexicaanse paardenmannen. Ze worden gemaakt van stro of vilt; in het noorden bestaan varianten met een meer ‘cowboy’-uitstraling — zoals de hoeden die Ferne maakt. Voor Shakira produceerde ze vorig jaar een uniek exemplaar voor haar optreden in het Estadio BBVA in Monterrey.

Over de precieze herkomst wordt getwist, maar vaak wordt gesteld dat de hoed vanuit Spanje meekwam bij de verovering van het Azteekse rijk in de 16e eeuw. De charro paste de hoed daarna aan voor het werk in de zon — met bredere rand — waarna mariachi’s en later ook strijders tijdens de Mexicaanse Revolutie (1910–1920) hem adopteerden. In de jaren twintig dook de sombrero op in films en vond zo zijn weg naar de tribunes.

“Eind 19e en een groot deel van de 20e eeuw kon je op blote voeten lopen — maar je móést een sombrero hebben,” zegt Calderón. Strohoeden waren begin vorige eeuw wijdverspreid op de tribunes, vooral als bescherming tegen de hitte. In de competitie zie je tegenwoordig vaker petten, maar het WK is anders — vraag het maar aan superfans.

Héctor Chávez, beter bekend als ‘Caramelo’, draagt een enorme mariachisombrero bij Mexicowedstrijden. Zijn hoed is volgestikt met badges van de elf WK’s die hij bezocht heeft, inclusief dit toernooi. Volgens hem is de hoed gemaakt door dezelfde vakmensen die in 1999 een exemplaar voor paus Johannes Paulus II vervaardigden. “Zien mensen een grote sombrero de charro, dan identificeren ze dat met Mexico,” zegt de 63-jarige. “Wij nemen Mexico met trots mee de wereld rond en dragen onze kleding als symbool. Ik kan me niet zonder sombrero voorstellen. Het heeft ons wereldwijd beroemd gemaakt — net als tequila.” Zijn zoon, eveneens Héctor en bekend als Caramelo Jr, volgt dat voorbeeld met een eigen hoed.

Het hoofddeksel werkt ook als sociale sleutel. Tijdens het WK 2018 reisde student José Ramón Díaz naar Rusland zonder kaartjes, maar mét de opvallende hoed. “Dames zijn dol op de sombrero,” zei hij destijds. “Het is een sleutel die veel deuren opent.” Praktisch is het niet altijd: “Je neemt ’m mee aan boord, want in de koffer kan het misgaan,” vertelt Jaime Díaz, een Mexicaans-Amerikaan uit Kansas City die zijn rode hoed meenam naar het WK 2022. “Je propt ’m desnoods in de bagagebak als de steward(ess) het toelaat.” Medefan Xavi Ochoa, geboren in Los Angeles, vat het gevoel samen: “Liever mijn handbagage kwijt dan mijn sombrero.”

Voor fans buiten Mexico krijgt de hoed extra lading als symbool van nationale trots. Volgens Calderón blijft de sombrero supporters verbinden, ook al zie je de charro-variant in het dagelijks leven vooral nog tijdens traditionele vieringen. Ferne levert intussen door aan ruiters en boeren, voor wie de hoed nog altijd een praktisch werkinstrument is.

“Het staat voor mexicanidad en trots,” besluit Calderón. “Ben je in het buitenland en zie je in de verte een sombrero de charro, dan loop je ernaartoe: dat is jouw volk, jouw medestanders — daar voel je je thuis.” En zo is de sombrero dit WK opnieuw meer dan een ludiek attribuut: het is een cultureel icoon dat tribunes, teams en generaties met elkaar verbindt.